Aanwinsten

Kerst als propagandamiddel

035384 - Duitse propagandaraket, model 41, kaliber 73 mm, bodemvondst gevonden in augustus 2008 in het zand van de uiterwaarden van de Waal nabij Wamel. De raket bestaat uit een stalen cilinder, in twee delen met afschroefbare bodem en bakelieten neus. De uitstootlading heeft niet gefunctioneerd, waardoor de raket compleet met vulling van pamfletten is aangetroffen.

Kerst als propagandamiddel

Het kerstfeest komt in een ander licht te staan als de Duitsers op het einde van de Tweede Wereldoorlog kerst inzetten als propagandamiddel. Met propaganda kerstkaarten wordt het moment aangegrepen om de soldaat van de tegenpartij aan het twijfelen te brengen. Men probeert in te spelen op zijn gevoelens, de gedachte aan zijn vrouw en kinderen thuis, ver verwijderd van het front. Zal hij ze ooit nog weerzien? Doet hij er wel verstandig aan om door te vechten?

Kerst heeft voor soldaten aan het front altijd een speciale betekenis. Kerst is vooral een feest dat in de eigen familiekring wordt doorgebracht, maar oorlog of mobilisatie maken de viering in familieverband onmogelijk. Vanzelfsprekend wordt op zo’n moment door de soldaten vaak aan thuis gedacht, en andersom zijn de gedachten van het thuisfront voortdurend bij de geliefde aan het front. Er wordt extra veel post en kerstpakketten verstuurd met levensmiddelen, drank en andere nuttige zaken. De soldaten hechten veel waarde aan de kerstviering onder kameraden, met godsdienstige bijeenkomsten achter het front en kerstboompjes in de loopgraven.

Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog gingen de soldaten naar het front met de boodschap dat ze voor kerst weer thuis zouden zijn. In werkelijkheid liep het anders. Toen uiteindelijk de kerst in de loopgraven moest worden doorgebracht ontstonden spontane verbroederingen die nu bekend staan als de kerstbestanden. De soldaten van de tegenover elkaar liggende partijen kropen uit de loopgraven om elkaar de hand te schudden en geschenken uit te wisselden. De opperbevelhebbers maakten er snel een einde aan, uit vrees dat de soldaten helemaal niet meer wilden vechten. Het werd beschouwd als muiterij en landverraad.

In de Tweede Wereldoorlog was er geen sprake meer van verbroedering. Kerstviering paste niet in de ideologie van de Nazi’s. Omdat het feest ook door Duitse families werd omarmd zagen de Nazi’s wel in dat het niet haalbaar was om het kerstfeest voor het eigen volk te verbieden. Religieus probeerden ze de christelijke kerstviering om te buigen in een Germaans familiefeest. Politiek gezien was de boodschap “vrede op aarde” in tegenspraak met de verheerlijking van het soldatenleven. Patriottische kerstkaarten moesten de soldaten moed geven om de strijd aan het front voort te zetten, terwijl de Duitse moeders bij afwezigheid van hun mannen vooral liefdevol voor hun kinderen dienden te zorgden.

Aan het front ging men nog een stap verder. Daar probeerden de Duitsers het ook in Angelsaksische kringen belangrijke kerstfeest in te zetten als propagandamiddel. Men maakte gebruik van het  kerstfeest als moment van bezinning, om de tegenstander aan het denken en twijfelen te brengen.

Het kerstfeest was bij uitstek het moment waarop de soldaat zich kon gaan afvragen of hij er wel verstandig aan deed om door te vechten.

In de collectie van het Legermuseum bevindt zich een Duitse pamflet-raket, waarvan de inhoud in zijn geheel inspeelt op de sentimenten rond kerst. Deze raket is in augustus 2008 in Nederland in de uiterwaarden van de Waal gevonden, maar dergelijke boodschappen zouden in december 1944 ook zijn afgeworpen boven de Amerikaanse 101ste Airborne Division bij Bastogne tijdens het Ardennenoffensief.

De boodschap is even simpel als geraffineerd. De soldaat van de tegenpartij wordt gewezen op de valse beloften die hem zijn gedaan, gezinspeeld op zijn verlangen om liever thuis bij zijn familie te zijn, en als eenvoudige oplossing wordt hem aangemoedigd te deserteren.

Ze hadden je toch beloofd dat je voor kerstmis thuis zou zijn? Nou, wat is daar van terecht gekomen? Ze hebben je zoveel beloofd. Het is niet je eerste en zeker niet je laatste teleurstelling.

Nu zit je hier, in niemandsland, ver weg van huis en je geliefden. Je vrouw, je kinderen, maak je je daar geen zorgen over? Bid en hoop maar dat je weer thuis zal komen. Maar heb je je wel eens afgevraagd of je wel terug zal keren, of je jouw geliefden ooit weer terug zal zien? En heb je je wel afgevraagd wat er van hen zal worden als je niet meer thuiskomt?

De oplossing wordt natuurlijk ook gegeven:

Waar een wil is, is een weg… slechts 300 yards voor je… en dan is het pas echt Merry Christmas

Bij een andere kaart is de toon nog wat harder, maar de boodschap dezelfde:

Geen enkele voorspelling is uitgekomen, elke belofte is gebroken, elk hoop stukgeslagen, het eind is niet in zicht. Stop er toch mee… op de een of andere manier. Dode mannen vertellen het niet na, maar krijgsgevangenen wel!  

00266618 - Hello there ! We thought you would be home for Christmas Duitse propaganda kerstkaart

00266620 - Xmas At Home? - Duitse propaganda kerstkaart - binnenzijde

00266620 - Xmas At Home? - Duitse propaganda kerstkaart - voorzijde

00266621 - Daddy I'm so afraid! - Duitse propagandapamflet, voorzijde

00266621 - Daddy I'm so afraid! - Duitse propagandapamflet, achterzijde

Advertenties

Reacties

Nog geen reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

link naar legermuseum