Aanwinsten

Het bijzondere verhaal achter de legerkist

Zoals blijkt uit de geschilderde opschriften[1] en restanten van opgeplakte Rode Kruisetiketten op het deksel en de achterzijde diende de kist voor de verzending van de persoonlijke goederen van de in Nederlands-Indië overleden Petrus Gerardus (Piet) van Rijn[2], dienstplichtig marechaussee 2e klasse van de 2e Cie MP V (2e Compagnie 5e Bataljon Militaire Politie). De kist is geadresseerd aan zijn ouderlijk huis, Odulphusstraat24 in Delft. Ook de naam van de afzender staat erop: het Hoofdkwartier Adjudant Generaal (HKAG) te Batavia.

Alvorens bij de geadresseerde afgeleverd te worden, passeerde de kist volgens de Rode Kruisetiketten bij aankomst in Nederland eerst nog het Informatiebureau van het Nederlandsche Roode Kruis in Den Haag en het afdelingsbestuur in Delft (Koornmarkt 12) voor de nodige formaliteiten. Bij deze laatste kwam de kist, volgens het desbetreffende etiket, aan op 8 november 1949 en waarbij verwezen wordt naar het in handschrift vermelde briefnummer 7127/49.

Het aan de kistachterzijde aangebrachte leger (=stamboek)nummer 260930167 geeft aan dat de 22 jaar oud geworden Van Rijn was geboren op 30 september 1926.

Om iets van zijn eenheid in Nederlands-Indië te weten te komen, zijn de door Indiëveteraan Arie J. van Veen geschreven boeken over het Korps Militaire Politie/Koninklijke Marechaussee in het overzeese landsdeel geraadpleegd.[3] Van Veen schreef daarover dat de werkzaamheden van het MP V voor een zeer groot gedeelte bestonden uit bijzondere diensten zoals patrouilles voor stadsbeveiliging, controle op en verkeersregeling van de konvooien en het opmaken van processen verbaal. Zeer verrassend was de plaatsing van vier foto’s met betrekking tot Van Rijn. Een daarvan toont hem – Van Rijn is de derde persoon van rechts gezien – te midden van een groepje, dat voor de cabine van de 3-tonner staat. Volgens het bijschrift is hij de chauffeur. De opname dateert van 19 februari 1949 en is genomen op een kampongweg bij Ngantroe. De groep, zo staat in de toelichting, is in afwachting van het commando om verder te rijden. Bij een bocht was de colonne namelijk onder snipervuur komen te liggen en gestuit op een wegversperring van omgehakte bomen. Op aanwijzing van de bemanning van een verkenningsvliegtuigje was gekozen voor een route dwars door de kampongs.

Twee andere opnames laten zijn begrafenis met militaire eer op het burgerkerkhof van Malang (Java) zien. Bij een daarvan, waarop een vuurpeloton in de lucht schiet, staat de toedracht van Van Rijns dood vermeld. Hij werd tijdens de terugkeer van een kerkdienst, die hij met zijn verloofde M.D. Schel had bijgewoond, door een lid van het Nationaal Indonesisch Leger (TNI) gedood. Op die foto staan ook drie vrouwen van wie de linker zijn verloofde is.

De vierde foto toont Van Rijns graf op het Ereveld Kembang Koening bij Soerabaja waar hij werd herbegraven.[4]

Informatie met betrekking tot het overlijden van collega’s, door welke oorzaak dan ook, werd door de krijgsmacht nagenoeg niet verstrekt. Het sneuvelen van collega’s kon men lezen in de rubriek ‘Wapenbroeders gevallen’ van het in 1946 opgerichte Wapenbroeders, een uitgave van en voor de strijdkrachten in Nederlandsch-Indië. In nummer 16 van 21 juli 1949 wordt P.G. van Rijn als eerste genoemd van de, in het tijdvak mei/juni omgekomen 35 KL en KNIL-militairen.

Dankzij zijn verloofde Mies Schel, zijn oudere zus Bep de Vreede-van Rijn (89 jaar) en zwager Frans de Vreede (88 jaar) zijn meer gegevens bekend. Piet – hij was de op drie na oudste van het negen kinderen tellende gezin – konden zij laten zien op twee foto’s. Een daarvan toont hem met zijn vriend wandelend in de Haagse binnenstad. Hij draagt het tenue van een marechaussee; zijn vriend het tenue van een landmachtdienstplichtige. Op de andere foto poseert hij met zijn zus Bep. Beide opnames dateren van circa 1946.

Mevrouw Mies Schel was ooggetuige van de aanslag. Zij vertelde dat zij toen 16 jaar oud was en sinds enkele maanden ‘Piet zijn meisje’ was. Met hem en haar ouders verliet zij op die bewuste zondagochtend de kerk op weg naar haar ouderlijk huis. Piet had die dag avonddienst en wilde nog bij haar zijn. Ter hoogte van een garage werd hij doodgeschoten: de kogel trof hem in het hoofd achter zijn linkeroor. De sluipschutter liep samen met en andere halfnaakte Indonesiër weg. Onduidelijk is of er meer getuigen waren dan Mies en haar ouders. In ieder geval schoot geen enkele voorbijganger te hulp, ondanks haar hulpgeroep. Ook in auto’s voorbijrijdende Nederlandse marechaussees en de MP-ers stopten niet. Pas na een half uur kon de inmiddels overleden Piet na een naburig polikliniek worden gebracht, nadat Mies telefonisch de wachtpost waar Piet dienst moest draaien, alarmeerde. De aanslag werd later onderzocht en Mies Schel moest een keer twee opgepakte mogelijke daders identificeren.

Piet werd nog diezelfde avond begraven in Malang en, voordat hij op het ereveld te Soerabaja werd herbegraven, is zijn graf nog geruimd en elders ter aarde besteld.

De dood van Van Rijn is ook opgetekend door de Indiëveteraan Arnold Paalvast in zijn memorie Piet van Rijn. Beide ontmoetten elkaar in oost Java en kenden elkaar van het bruiloftsfeest van Bep van Rijn en Frans de Vreede. Paalvast was een neef van de bruidegom. Hij had op 12 juni nachtdienst (‘achter een groot bureau zitten en afwachten of er meldingen of aangiften binnen komen, en ook de telefoon bedienen’) en een luitenant uit Malang aan te de telefoon kreeg, dat die ochtend marechaussee Piet van Rijn bij het verlaten van de kerk door een schot van een sniper om het leven was gekomen.[5]

Van zijn overlijden werden zijn ouders direct op 12 juni op de hoogte gebracht. De daarop volgende avond werd, onder veel belangstelling, een rouwdienst of rouwwake aan hem opgedragen in de Sacramentskerk (thans Vredeskerk) te Delft. Op een van de plechtigheid gemaakte foto is te zien dat dit onder militair eerbetoon plaatsvond. Op het middenpad staat, symbolisch, een met de Nederlandse vlag bedekte lege kist geflankeerd door een rij gehelmde marechaussees.

Ten slotte kan nog worden vermeld dat Piet van Rijns naam voorkomt op het in Delft, op 4 augustus 1994 onthulde Indiëmonument ‘Voor orde en vrede 1945-1950’. Het heeft de vorm van een granieten plaquette waarop de namen zijn gebeiteld van 16 Delftse militairen die gesneuveld zijn in voormalig Nederlands-Indië. De steen, geflankeerd door de kleurrijke emblemen van de 1e en 2e Divisie ‘7 september’ en afgeschermd door een sierlijk ijzeren hek, is ingemetseld in een oude muur rond de binnentuin van het Prinsenhof gelegen aan het St Agathaplein.[6]

Opmerkelijke herkomst

De kist, waarvan het Legermuseum geen voorbeeld in haar collectie heeft, is van meer betekenis dan de reguliere transportkist waarin de militair zijn spullen als uitrustingstukken, kleding, documenten, gekoesterde foto’s en brieven, militaire souvenirs et cetera, in opborg en vervoerde. De speciaal voor Van Rijn gemaakte eiken goederenkist had maar één bestemming: zijn thuisadres waar het aan de nabestaanden werd overgedragen.

Ondanks dat de inhoud uiteen is gevallen en deels verloren is gegaan, bleef de kist in de familie, werd decennialang benut als opbergplaats voor allerlei spullen en weggezet op zolder en in een kelderbox. Na precies 62 jaar en al die tijd in Delft op diverse adressen gestaan te hebben, werd hij uiteindelijk afgedankt, als grof vuil op straat gezet en verloren zou zijn gegaan als een alerte voorbijganger de opmerkelijk in prima staat verkerende kist niet had zien staan, hem meegenomen en geschonken had aan het Legermuseum. Bovendien was hij zo verstandig om de huisnummers te noteren ter hoogte van de plaats waar hij de kist had aangetroffen. Een oproep per brief aan de desbetreffende bewoners om te achterhalen wie de kist buiten had gezet, leidde snel tot succes en zo kon contact worden gelegd met Van Rijns blij verraste familie die voor de verdere informatie geraadpleegd kon worden.

drs. Jos Hilkhuijsen
Conservator Picturalia
Afdeling Collectie
Legermuseum

[1] De opschriften zijn met behulp van sjablonen in grote witte letters en cijfers aangebracht.
[2] Abusievelijk is Van Rijns achternaam met een Griekse Y aangebracht.
[3] A.J. van Veen, Tjampoer Marechéplisie. Het Korps Militaire Politie /Koninklijke Marechaussee in Nederlands-Indië 1945-1951, 1991, p.87; idem, Militaire Politie in Nederlands-Indië 1945-1951, 1997, p.205, 265 en 300.
[4] Op de eerstgenoemde foto na, zijn de opnames destijds gemaakt door A.J. Berlee, sergeant-fotograaf van de fotografische afdeling der MP. Zoals gebruikelijk werd een serie foto’s van de begrafenis ter beschikking gesteld aan de nabestaanden.
[5] Typoscript In memorie Piet van Rijn, z.j. door A. Paalvast en opgestuurd naar Bep en Frans de Vreede.
[6] Abusievelijk zijn de initialen van Van Rijn verwisseld.
Advertenties

Reacties

Een gedachte over “Het bijzondere verhaal achter de legerkist

  1. Ik heb nog een legerkist uit nederland indie waar kan ik het beste deze vekopen ??

    Geplaatst door r.meulebeek | juni 21, 2012, 7:59 am

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

link naar legermuseum